فرهنگ یا تمدن به مفهوم قوم نگاری عام، خود، مجموعه ی پیچیده ای است مشتمل بر معارف، معتقدات، هنر، حقوق، اخلاق، رسوم و تمامی توانایی ها و عاداتی که بیشتر به عنوان عضوی از جامعه اخذ می نماید.

تایلور در کتاب فرهنگ ابتدایی، فرهنگ (culture) را مترادف با تمدن (civilization) به کار گرفت: فرهنگ یا تمدن به مفهوم قوم نگاری عام، خود، مجموعه ی پیچیده ای است مشتمل بر معارف، معتقدات، هنر، حقوق، اخلاق، رسوم و تمامی توانایی ها و عاداتی که بیشتر به عنوان عضوی از جامعه اخذ می نماید

بر این اساس در صورتی که فرهنگ و تمدن را معادل یکدیگر تلقی نماییم به مفهوم قوم نگاری عام، خود مجموعه ی پیچیده ای است مشتمل بر معارف، معتقدات، هنر، حقوق، اخلاق، رسوم و تمامی توانایی ها و عاداتی که از جامعه اخذ می گردد.

هرچند مردم نسبت به رها کردن سنت ها، ارزش ها و آداب و رسوم خود برای قبول سنت ها، ارزش ها و رسوم تازه، انعطاف ناپذیر و سخت گیرند؛ کمتر فرهنگی است که در طول تاریخ دچار دگرگونی هایی نشده باشد بدیهی است روش ها و میزان این دگرگونی متفاوت است. هرجا که عناصر جدید و مجموعه هایی نو در فرهنگ ظاهر شود و بدین سان، محتوی و ساخت فرهنگ را عوض کند دگرگونی فرهنگی رخ می دهد. مقاومت در برابر دگرگونی هنگامی بیشتر آشکار می شود که این دگرگونی ها با انحراف شدید از ارزش های سنتی و رسوم همراه باشد. لذا این موضوع در برنامه ریزی های فرهنگی می بایست مد نظر قرار گیرد.

به نظر می رسد که امروزه، تکنولوژی، مهم ترین عامل مؤثر بر دگرگونی های اجتماعی و فرهنگی است دگرگونی های سریع تکنولوژی بیشتر در کشورهای صنعتی پیشرفته رخ می دهد. انتظار می رود که هرچه دگرگونی های تکنولوژیکی سرعت و شتاب بیشتری پیدا کند، دگرگونی های فرهنگی ناشی از آن بیشتر شود.

• تعریف برنامه ریزی:

برنامه ریزی شامل تعیین هدف و وضع خط مشی، تبدیل هدف به صورت عملیات و سازوکارهای اجرایی و نیز پیش بینی چگونگی و کیفیت اجرای آنها می باشد. به عبارت دیگر برنامه ریزی فرآیندی است که طی آن در خصوص چگونگی رسیدن به هدف معینی در مدت زمانی مشخص و توسط نیروی انسانی موردنظر، پیش بینی و دورنگری لازم صورت پذیرفته است.

به بیان ساده تر، برنامه ریزی، مکانیسم رسیدن به وضعیت مطلوبتر در آینده است. بنابراین دوری جستن از ایده های ناصواب و غیر اصولی و توجه حداکثری به تقلیل تعداد اشتباهات می بایستی مورد مداقه ی برنامه ریزان قرار گیرد.

از محاسن برنامه ریزی می توان به موارد زیر اشاره نمود:

▪ برنامه ریزی زمینه ی لازم برای اجرای ایده ها را فراهم می نماید.

▪ منابع و امکانات مورد نیاز در راه نیل به اهداف پیش بینی شده معین می گردد.

▪ خط مشی ها، روش ها، ملاک ها و پارامترهای اجرایی مشخص می شود.

▪ نظم در برنامه ها و کسب حداکثر نتیجه از دیگر محسنات برنامه ریزی محسوب می شود.

▪ با توجه به رشد سریع تکنولوژی، تنها در چارچوب برنامه ریزی می توان حرکت و پیشرفت مطلوبی داشت.

▪ برنامه ریزی از تهدید فرصت ها، امکانات و بودجه تا حد زیادی جلوگیری می نماید.

▪ برنامه ریزی روحیه ی کار گروهی و جمعی را افزایش می دهد.

«برنامه ریزی فرهنگی بایستی دربرگیرنده ی مدل فرهنگی مناسب برای هریک از نهادهای زنجیره ای تأثیرگذار در تربیت و آموزش افراد باشد چنان که خانواده، مدرسه، گروه همسالان، نهادهای فرهنگی و رسانه های جمعی هریک نیازمند مدل مطلوب و آرمانی خود می باشند. نقش هایی که فرد بعدها در عرصه ی اجتماع ایفا می نماید در بدو امر در نهاد خانواده فرا می گیرد میان طبقه ی خانواده و اجتماعی شدن کودک رابطه ی مستقیمی وجود دارد.

همه ی مدل های فرهنگی هم چون زنجیره ای به هم پیوسته دارای رابطه ای ارگانیک می باشند به گونه ای که وجود نقص و کاستی در شاکله ی هریک از این نهادها در روند تربیت و پرورش افراد خلل ایجاد می کند.

در این راستا می توان در قالب برنامه ی جامع فرهنگی محورهای زیر را مورد مداقه و توجه قرار داد:

▪ هماهنگی و انسجام در برنامه های فرهنگی کشور

▪ تقویت و انسجام برنامه های فرهنگی با کشورهای مسلمان

▪ شناخت صحیح و به دور از پیش داوری نظام فرهنگی حاکم بر اکثر کشورهای جهان

▪ تقویت غرب شناسی در کشور

▪ تلاش در جهت نفوذ فرهنگی در جهان (و نه فقط برخی کشورها) جهت افزایش آگاهی مردم سایر کشورها از فرهنگ اسلامی ـ ملی ایران

▪ تأکید بر بعد علمی آموزش ها در مدارس و تلفیق علم و عمل در سیستم آموزشی

▪ تقویت مبانی نظری دینی نزد آحاد مردم

▪ تلاش در جهت حس ایجاد اعتماد به نفس در مردم و به ویژه تزریق این تفکر در مقاطع سنی پایین تر

▪ تلاش مصمم در جهت خرافات زدایی، جزم نگری و تعصب کور

▪ ایجاد زمینه ی رشد استدلال گرایی فرهنگی

▪ حمایت سیستماتیک از نخبگان علمی و دینی